English Русский Finnish Norwegian Lappland

Bargoollisvuohta 1: Eananbiras

Bargoollisvuođa guovddážis leat dutkamušat, mat gusket eatnama ekosystemaid radioaktiivvalašvuhtii, arktalaš njálggačázi ekosystemaide ja biebmoráidalasdutkamušaide Suomas, Norggas ja Ruoššas. Olbmuid dagahan ja luonddu radionuklidaid meroštallet sierra birasčájánasain ja seammás guorahallet daid johtima  biebmoráidalasain.

Váldovástu bargoollisvuođas 1 lea NRPA:s.  Bargoollisvuođa doaimmat ja ulbmilat leat:

  1. Buot golmma riikka laboratoriaid oktasaš gieddebargu Norgga Svanhovdas. Mátkkis čogget šaddo- ja eanačájánasaid, maid analyserejit guđege riikka iežas laboratoriain. Váldoulbmil lea veardádallat oassebeliid gieđđe- ja laboratoriabargometodaid. Gieddebargguid ja eanaš analysaid leat juo dahkan čakčat 2012. Giđđat 2013 guovddážis lea bohtosiid veardádallan.
  2. Lonohallat dieđuid sierra riikkain čoggojuvvon čájánastiippain ja –šlájain, čájánasaidváldin- ja čájánasaidgieđahallanvugiin, radioaktiivvalašvuođa mihtidemiin ja bohtosiid raporteremis ja bohtosiin ovdal prošeavtta. Ságastallat laboratoriaid kapasitehtain, analyserenmetodain ja viiddidanvejolašvuođain. Ulbmilin lea čállit listtá čoavddašlájain ja –čájánasain, maid čoaggimiin ja dutkamiin birrasa radioaktiivvalašvuođa nuppástusaid sáhttá boahtte áiggis čuovvut, ja soahpat čájánasaidváldin- ja analyserenmetodain nu, ahte sierra riikkaid ja laboratoriaid bohtosiid sáhttá veardádallat. Šlájaid válljedettiin deaddu lea dakkár luonddubuktagiin, maid čogget ja geavahit ollu guhtege riikkas (muorjjit, guobbarat, fuođđut, guolit, bohccobiergu). Maid jeahkáliid, sámmáliid ja eatnama čogget, vai sáhttet árvvoštallat radionuklidaid johtima biebmoráidalasain.
  3. STUK, NRPA ja MMBI laboratoriaid oassálastin riikkaidgaskasaš veardádallamii, mas laboratoriaide sáddejit analyserema várás čájánasaid, mat leat unnán aktiivvalaččat. Analyserenbohtosiid vuođul árvvoštallet laboratoriaid beaktilvuođa ja kvalitehta. Veardádallančájánasaid analyserejedje juo  álgojagi 2012.  
  4. Eurohpá arktalaš guovlluid eatnama radioaktiivvalašvuođa dálá dili čielggadeapmi ja kárttáid hábmen. Kárttáin boahtá ovdán guovlluid radioaktiivvalašvuođa dássi. Radioaktiivvalaš ávdnasiid láhttema ja juohkašuvvama analyseren.
  5. Raporttaid čállin oktasaš birasdutkamušain, publikašuvnnaid čállin dutkanbohtosiin ja bohtosiid ovdanbuktin riikkaidgaskasaš konferánssain.